IQ là gì? Chỉ số IQ đo cái gì và không đo cái gì

IQ ra đời như thế nào?

Năm 1905, hai nhà tâm lý học người Pháp là Alfred Binet và Théodore Simon soạn một bộ câu hỏi để tìm ra những học sinh cần hỗ trợ thêm ở trường. Mục đích ban đầu là giúp đỡ, không phải xếp hạng ai thông minh hơn ai.

Vài năm sau, nhà tâm lý học người Đức William Stern đề xuất cách tính "thương số trí tuệ": lấy tuổi trí tuệ chia cho tuổi thật rồi nhân 100. Một đứa trẻ 10 tuổi làm bài được như trẻ 12 tuổi sẽ có IQ là 120. Từ đó cái tên IQ ra đời.

Ngày nay IQ được tính thế nào?

Công thức tuổi trí tuệ chỉ hợp với trẻ em, vì với người lớn, tuổi tăng nhưng khả năng làm bài không tăng theo. Các bài test hiện đại dùng cách khác: so điểm của bạn với một nhóm lớn người cùng độ tuổi đã làm bài trước đó.

Thang điểm được dựng sao cho trung bình là 100 và độ lệch chuẩn là 15. Vì vậy IQ 115 nghĩa là bạn làm tốt hơn khoảng 84% số người cùng tuổi, còn IQ 85 là tốt hơn khoảng 16%.

Các bài test IQ nổi tiếng

• WAIS (cho người lớn) và WISC (cho trẻ em): bộ test của David Wechsler, gồm nhiều phần như từ vựng, trí nhớ làm việc, suy luận hình và tốc độ xử lý. Đây là bộ test được dùng nhiều nhất trong lâm sàng.
• Stanford-Binet: phiên bản phát triển từ bài test gốc của Binet, cũng chia nhiều phần và do chuyên gia thực hiện.
• Raven's Progressive Matrices: chỉ dùng hình, người làm bài chọn hình còn thiếu trong một lưới. Vì không phụ thuộc ngôn ngữ nên rất hay được dùng để so sánh giữa các nước.

Các bài này đều phải mua bản quyền và do người được đào tạo thực hiện trực tiếp. Bài test IQ online, kể cả trên web này, chỉ mô phỏng một số dạng câu hỏi tương tự.

Bài test IQ thường có những dạng câu hỏi nào?

• Dãy số: tìm số tiếp theo theo quy luật.
• Ma trận hình: điền hình còn thiếu vào lưới 3x3.
• Tìm hình khác loại: chọn hình không theo quy luật chung.
• Xoay hình: nhận ra hình gốc sau khi xoay.
• Logic: suy luận từ các điều kiện cho trước.
• Ngôn ngữ: quan hệ giữa các từ như tương tự, trái nghĩa.

Mỗi dạng có cách giải riêng. Bạn có thể xem mẹo chi tiết ở mục Mẹo làm bài.

IQ không nói lên điều gì?

IQ đo khá tốt khả năng suy luận trừu tượng, nhận quy luật và ghi nhớ ngắn hạn. Nhưng nó không đo sự sáng tạo, khả năng giao tiếp, cảm xúc, sự kiên trì hay kiến thức chuyên môn. Đây đều là những thứ quan trọng không kém trong học tập và công việc.

Điểm IQ cũng không cố định tuyệt đối. Nó có thể thay đổi theo sức khỏe, giấc ngủ, mức độ quen dạng đề và hoàn cảnh làm bài. Hãy xem nó là một góc nhìn, không phải bản án về con người bạn.